Minerale olie, een oude kennis

BVI transp

Vrij veel artikelen, die in de supermarkt worden aangeboden, worden er aangevoerd in kartonnen verzamelverpakkingen. En heel veel voorwerpen hebben ook als primaire verpakking een kartonnen doosje. We nemen de inhoud met zijn verpakking mee naar huis. Dat is handig uiteraard, maar het creëert verpakkingsafval. Karton is een zeer veelzijdig verpakkingsmateriaal; elk jaar worden er miljoenen tonnen van gebruikt. Het dient als verpakkingsmateriaal voor voedingsproducten allerhande, gaande van diepvriesgroenten tot pralines en snoepgoed. Verder wordt hetook aangewend in bekers, opdienbladen en nog veel meer.

Maar eind vorige eeuw gingen de afvalbergen de pan uit swingen. De EG wilde paal en perk stellen aan de ongebreidelde toename van gebruikte verpakkingen en publiceerde de Richtlijn 94/62/EG betreffende verpakking en verpakkingsafval. Het betreft een aanmoediging om, naast preventie, ook meer en beter te recycleren ten behoeve van een duurzamer gebruik van grondstoffen en een verminderde druk op ons leefmilieu, zonder de interne markt te verstoren.

Recyclage is een must. Maar iedereen beseft wel dat niet alle chemische stoffen weggezuiverd kunnen worden en dat de recyclageprocessen voor de productie van “nieuw” voedingscontactmateriaal kunnen aanleiding geven tot verontreinigingen met chemische substanties uit inkten, lijmen en vernissen. Hun aanwezigheid in gerecycleerd papier en karton kan leiden tot chemische verontreiniging van de verpakte voeding en tot mogelijke negatieve gevolgen voor de volksgezondheid. Tijdens de laatste jaren was er nogal wat te doen omtrent de verontreinigingen door minerale olie uit inkten. Een eerder verwonderlijke vaststelling vermits minerale olie in inkten vrijwel nooit food grade is en, bovendien, heel vaak de component die het felst migreert (migratie is de massatransfer vanuit het verpakkingsmateriaal naar de verpakte voeding of drank).

Heel eenvoudig gezegd, bestaan drukinkten uit organische pigmenten die vermengd zitten in een matrix van harsen, plantaardige en minerale oliën. De vluchtige componenten uit de minerale olie — een minerale olie is niet één enkele component, maar wel een zeer complex mengsel van cyclische en niet-cyclische organische stoffen — kunnen verdampen uit de bedrukking en migreren naar de verpakte voeding. Dit proces is niet gemakkelijk tegen te houden; een barrière aanbrengen is weliswaar nuttig op voorwaarde dat het barrière-materiaal van hoge kwaliteit is. Eenvoudige olefinen houden de minerale olie niet of nauwelijks tegen.

Verontreinigingen met verzadigde koolwaterstoffen uit minerale olie werden reeds een kleine 20 jaar geleden vastgesteld. Er werd toen een contaminatie van babymelk in poedervorm vastgesteld; de gemeten concentraties bedroegen tussen 10 en 150 mg.kg-1. Die bevindingen werden in 1997 gepubliceerd door een Zwitserse onderzoekgroep [Droz & Grob 1997]. En er werd reeds eerder gewag gemaakt van gelijkaardige problemen door een Brits onderzoeksteam. Maar deze eerste vaststellingen werden (te) snel vergeten; en minerale olie kwam pas terug in het brandpunt van de belangstelling tijdens het begin van de 21e eeuw.

Recente analyses van voedingsproducten, die in kartonnen dozen werden verpakt en bedoeld waren om gedurende meerdere maanden en zelfs jaren bewaard te worden, hebben aangetoond dat de berekende maximaal toelaatbare concentratie, de aanvaardbare dagelijkse inname of ADI, vaak is overschreden met een factor 10 tot 100 [Lorenzini et al. 2010; Vollmer et al. 2010].

Deze berekende limiet werd afgeleid van de WHO/JECFA evaluatie voor verzadigde koolwaterstoffen. Hierbij moet worden opgemerkt dat JECFA verwijst naar uiterst geraffineerde paraffine-olie waarin geen aromatische koolwaterstoffen zitten. Maar zo zuiver is de olie van technische kwaliteit niet; meestal bevat ze 15 tot 25 % aromatische componenten. Met andere woorden, de ADI-waarde die door JECFA werd voorop gesteld biedt allicht geen sluitende garantie op afwezigheid van negatieve effecten voor de gezondheid. Daarover is vandaag nog geen uitsluitsel.

De EU-autoriteiten staan voor een dilemma. Papier en karton recycleren is enerzijds ten zeerste aangeraden met het oog op een duurzaam gebruik van materialen. Anderzijds, moet men ten stelligste vermijden dat migratie uit gerycleerd karton de veiligheidsgrenzen met een factor 100 overschrijdt. Dit kan een belemmering zijn voor het gebruik van karton als verpakking van voeding. Hier zou aan verholpen kunnen worden door krantenpapier (dat vol inkt zit) niet te recycleren tot voedingsverpakkingen bij voorbeeld. Naar alle waarschijnlijkheid kan dat enkel de aanwezigheid van minerale olie reduceren, maar niet helemaal stopzetten. Daar komt nog bij dat de berekende ADI waarde niet werd herzien de laatste tijd en, rekening houdend met de aromatische componenten, moet men eerder een verlaging van die waarde verwachten.

Zowel de industrie als de wetenschappelijke wereld zijn erg bekommerd. De Europese en internationale sectorverenigingen CEPI (Confederation of European Paper Industries) en CITPA (International Confederation of Paper and Board Converters in Europe) hebben een aantal maatregelen genomen om de aanwezigheid van minerale olie in voedingscontactmateriaal te beperken. Zij engageerden zich om enkel inkt zonder minerale olie te gebruiken voor de bedrukking van deze materialen. Ook FEICA (Fédération Européenne des Industries de Colles et Adhésifs) formuleerde aanbevelingen voor zijn leden met de bedoeling minerale olie maximaal te weren uit haar formuleringen.

Uit een recente publicatie van Ewender et al. [2012] blijkt bovendien dat het thema de wetenschappelijke wereld evenmin onberoerd laat. Zelfs wanneer de vervanging van gerecycleerde vezels door virgin vezels de meest voor de hand liggende oplossing zou zijn, dan is het zeker en vast niet de meest eenvoudige, noch de snelst toepasbare. Van een vijftal mogelijke technieken, waarmee men de problematiek van minerale olie kan aanpakken en reeds aanpakt op dit ogenblik, blijkt het gebruik van een goede functionele barrière de meest geschikte. Ewender et al. wijzen er evenwel op dat het barrière-materiaal van uitstekende kwaliteit moet zijn en ze wijzen erop dat de bescherming niet eindeloos voorduurt nadat men het pak heeft geopend. De opmerkingen van 20 jaar geleden blijven geldig, maar men beseft het gevaar en men doet er wat aan!

Om u uitgebreider over minerale oliën in verpakking te informeren, organiseert het BVI op 04 december 2014 een seminar hieromtrent. Het programma en het inschrijvingsformulier vindt u hier.

Voor meer informatie, contacteer Marleen Calcoen via M.Calcoen@ibebvi.be

Referenties

Droz & Grob [1997]. Determination of food contamination by mineral oil material from printed cardboard using on-line coupled LC-GC-FID, Zeitschrift für Lebensmitteluntersuchung und -Forschung A 205, 239 – 241

Ewender et al. [2012]. Permeation of Mineral Oil Components from Cardboard Packaging Materials through Polymer Films, Packaging Technology and Science 26, 7, 423

Lorenzini et al. [2010]. Saturated and aromatic mineral oil hydrocarbons from paperboard food packaging: estimation of long-term migration from contents in the paperboard and data on boxes from the market, Food Additives and Contaminants A 27, 12, 1765 – 1774

Vollmer et al. [2010]. Migration of mineral oil from printed paperboard into dry foods: survey of the German market, European Food Research and Technology 232, 1, 175 – 182


Keer terug